Veelgestelde vragen over Comité ZZP

Comité ZZP is de belangenorganisatie van zelfstandigen die hun eigen keuzes willen blijven maken. Wij komen op voor een arbeidsmarkt waarin ondernemerschap wordt erkend, niet ontmoedigd.

Uitgebreider: 

Nederland telt 1,7 zelfstandigen. Toch wordt het debat over zzp'ers nog te vaak gevoerd zonder zzp'ers. Comité ZZP brengt daar verandering in.

Wij staan voor de vrijheid om te ondernemen. Niet omdat iedereen ondernemer móét zijn, maar omdat iedereen die bewust voor het ondernemerschap kiest die ruimte moet houden. Wetgeving moet misbruik aanpakken, niet ondernemerschap onmogelijk maken. Daarom zetten wij ons in voor duidelijke regels, rechtszekerheid en een overheid die echte ondernemers als ondernemers behandelt.

Omdat wetgeving over zzp'ers in de praktijk vooral wordt beoordeeld vanuit het arbeidsrecht, terwijl zelfstandig ondernemerschap een eigen economische en juridische realiteit heeft.

Uitgebreider: 

In Den Haag gaat het debat vaak over bescherming van werknemers. Dat is belangrijk, maar zelfstandigen zijn geen werknemers. Zij kiezen bewust voor ondernemerschap, investeren in hun bedrijf en nemen ondernemersrisico.

Toch worden nieuwe regels regelmatig ontwikkeld zonder de praktijk van zelfstandig ondernemen goed te begrijpen. Daardoor ontstaan wetten die de verkeerde groep raken: niet de schijnzelfstandige, maar de echte ondernemer.

Comité ZZP zorgt ervoor dat die ondernemers wél een stem hebben.

Comité ZZP maakt een scherp onderscheid tussen gedwongen zelfstandigheid en vrijwillig ondernemerschap. Iedereen die bewust als zelfstandig professional wil werken, moet die mogelijkheid behouden. Misbruik moet worden aangepakt, niet ondernemerschap.

Uitgebreider:

In het maatschappelijke en politieke debat worden schijnzelfstandigheid, gedwongen zelfstandigheid en zelfstandig ondernemerschap nog te vaak met elkaar verward.

Comité ZZP vindt dat mensen nooit gedwongen zelfstandig mogen zijn. Wie  geen reële keuze heeft, moet de bescherming krijgen die daarbij hoort.

Maar het omgekeerde geldt net zo goed: iedereen die bewust kiest voor het zelfstandig ondernemerschap, moet de vrijheid hebben om als zelfstandig professional te werken. Die keuze verdient erkenning en bescherming.

De huidige handhaving schiet daarin tekort. Door de nadruk op het voorkomen van gedwongen zelfstandigheid ontstaat een klimaat waarin opdrachtgevers uit voorzorg steeds minder zelfstandigen inhuren. Daardoor verliezen juist echte ondernemers opdrachten, terwijl zij geen onderdeel van het probleem zijn.

Comité ZZP pleit voor een duidelijke grens tussen gedwongen zelfstandigheid en vrijwillig ondernemerschap. Bescherm werknemers waar dat nodig is, maar geef ondernemers de ruimte om te ondernemen.

De Wet DBA heeft de verantwoordelijkheid voor het juist beoordelen van de arbeidsrelatie in belangrijke mate bij de opdrachtgever gelegd. Daardoor zijn opdrachtgevers terughoudender geworden met het inhuren van zelfstandig professionals, ook wanneer zij bewust en aantoonbaar als ondernemer werken.

Uitgebreider:

De Wet DBA uit 2016 heeft de verantwoordelijkheid voor de beoordeling van arbeidsrelaties verschoven. Waar het risico eerder vooral bij de zelfstandige lag via de VAR, ligt de verantwoordelijkheid sinds de Wet DBA in belangrijke mate bij de opdrachtgever.

Of een samenwerking juridisch een arbeidsovereenkomst is, wordt beoordeeld op basis van het Burgerlijk Wetboek. Daarbij gaat het onder meer om arbeid, loon en gezag, en vooral om de feitelijke uitvoering van de opdracht.

In de praktijk zorgt dit voor onzekerheid. Opdrachtgevers vrezen naheffingen en correcties wanneer achteraf wordt geoordeeld dat sprake was van een dienstverband. Daardoor worden zij terughoudend met het inhuren van zelfstandig professionals, ook wanneer die zelfstandig willen werken en in de praktijk ondernemend opereren.

Comité ZZP vindt dat regels vooraf duidelijkheid moeten bieden. Zelfstandig professionals en opdrachtgevers moeten kunnen vaststellen wanneer iemand als ondernemer kan werken. Een stelsel dat opdrachtgevers vooral bang maakt, lost gedwongen zelfstandigheid niet op en beperkt de vrijheid van echte ondernemers.

Er is geen wettelijke definitie van een zelfstandig ondernemer voor de beoordeling van arbeidsrelaties. Of iemand als zelfstandige werkt of feitelijk een arbeidsovereenkomst heeft, hangt af van alle feiten en omstandigheden van de samenwerking. Juist die open norm zorgt voor veel onzekerheid.

Uitgebreider:

Of iemand als zelfstandig professional werkt, wordt niet bepaald door één kenmerk of een eenvoudige checklist. De beoordeling vindt plaats aan de hand van het Burgerlijk Wetboek en de rechtspraak. Daarbij wordt gekeken naar de volledige feitelijke uitvoering van de samenwerking.

Dat betekent dat verschillende omstandigheden een rol kunnen spelen, zoals de mate van gezag, de wijze waarop het werk is georganiseerd, het ondernemersgedrag van de zelfstandige en de manier waarop partijen in de praktijk samenwerken. Geen van deze omstandigheden is op zichzelf doorslaggevend; het gaat altijd om het totaalbeeld.

Juist deze open beoordeling maakt het voor zelfstandig professionals en opdrachtgevers lastig om vooraf zekerheid te krijgen. Ook hulpmiddelen zoals de webmodule beoordeling arbeidsrelatie of andere checklists geven geen bindend oordeel.

Comité ZZP vindt dat ondernemers en opdrachtgevers vooraf moeten kunnen vaststellen wanneer sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Dat vraagt om duidelijke, objectieve criteria die recht doen aan de vrijheid om bewust als zelfstandig professional te ondernemen.

Zelfstandigheid betekent vrijheid én verantwoordelijkheid. Een ondernemer bepaalt zijn eigen koers en draagt ook zelf de risico's.

Uitgebreider:

Zelfstandigen kiezen hun opdrachtgevers, bepalen hun tarieven en investeren in hun onderneming. Daar staat tegenover dat zij zelf zorgen voor belastingen, verzekeringen, pensioen, scholing en continuïteit.

Dat onderscheidt een ondernemer van een werknemer. Ondernemerschap vraagt zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en eigen initiatief. Juist daarom verdient het een eigen plaats binnen de wet.

Onduidelijke regels maken opdrachtgevers risicomijdend. Daardoor worden minder zelfstandig professionals ingehuurd, terwijl zij in veel sectoren onmisbaar zijn. Dat vergroot personeelstekorten, beperkt de continuïteit van dienstverlening en vermindert de flexibiliteit van de arbeidsmarkt.

Uitgebreider:

Wanneer opdrachtgevers vooraf niet weten of een samenwerking later als een arbeidsovereenkomst wordt aangemerkt, kiezen veel organisaties uit voorzorg ervoor om geen zelfstandigen meer in te huren.

De gevolgen zijn inmiddels zichtbaar. In sectoren als de zorg, het onderwijs, de kinderopvang, de bouw en de ICT wordt het moeilijker om specialistische kennis en tijdelijke capaciteit in te zetten. Dat kan leiden tot langere wachtlijsten in de zorg, minder onderwijscapaciteit, vertraging van bouwprojecten en uitstel van innovatie.

Comité ZZP vindt dat goede wetgeving zowel werknemers beschermt als ruimte biedt aan zelfstandig professionals die bewust voor het ondernemerschap kiezen. Alleen met duidelijke regels behouden opdrachtgevers de zekerheid om zelfstandigen in te huren waar dat nodig is.

Het beeld van dé zzp'er bestaat niet. Zelfstandig ondernemers vormen een zeer diverse groep. Toch worden in het publieke debat regelmatig aannames gedaan die geen recht doen aan de praktijk.

Uitgebreider:

Comité ZZP ziet dat een aantal hardnekkige misverstanden het debat over zelfstandig ondernemerschap domineert.

Misverstand 1: alle zzp'ers zijn eigenlijk werknemers.

Veel zelfstandig professionals kiezen juist bewust voor het ondernemerschap vanwege de vrijheid, autonomie en verantwoordelijkheid die daarbij horen.

Misverstand 2: zzp'ers verdienen óf buitensporig veel óf kunnen nauwelijks rondkomen.

De werkelijkheid is veel genuanceerder. Net als werknemers verschillen zelfstandig ondernemers sterk in opleiding, ervaring, specialisatie, tarieven en inkomen.

Misverstand 3: zzp'ers nemen alleen de aantrekkelijke opdrachten aan.

Zelfstandig professionals vullen vaak tijdelijke tekorten op, leveren specialistische expertise of springen bij wanneer organisaties onvoldoende personeel hebben. Zij zijn daarmee een aanvulling op de arbeidsmarkt, geen vervanging van vaste medewerkers.

Misverstand 4: zzp'ers worden massaal uitgebuit.

Waar sprake is van gedwongen zelfstandigheid of misbruik, moet worden ingegrepen. Maar dat is iets anders dan de grote groep ondernemers die bewust kiest voor zelfstandigheid en graag de vrijheid behoudt om als ondernemer te werken.

Misverstand 5: alle zzp'ers zijn hetzelfde.

Van verpleegkundigen en ICT-specialisten tot bouwprofessionals, journalisten, juristen, fotografen en interim-managers: zelfstandig ondernemers werken in zeer uiteenlopende beroepen en markten. Algemeen beleid doet daarom lang niet altijd recht aan de diversiteit van deze groep.

Comité ZZP vindt dat beleid gebaseerd moet zijn op feiten in plaats van aannames. Alleen dan ontstaat wetgeving die zowel misstanden tegengaat als ruimte biedt aan mensen die bewust voor het zelfstandig ondernemerschap kiezen.

Kort antwoord

Comité ZZP vindt dat iedereen die bewust als zelfstandig professional wil werken, de ruimte moet krijgen om dat te doen. Zelfstandig ondernemerschap verdient een volwaardige plaats in het arbeidsstelsel, naast werknemerschap.

Uitgebreider:

De Nederlandse arbeidsmarkt kent verschillende manieren van werken. Comité ZZP vindt dat zelfstandig ondernemerschap niet moet worden benaderd als een uitzondering op werknemerschap, maar als een volwaardige en legitieme vorm van werken.

Dat betekent dat mensen die bewust kiezen voor het zelfstandig ondernemerschap ook daadwerkelijk die keuze moeten kunnen maken. Tegelijk moeten mensen die feitelijk werknemer zijn of gedwongen als zelfstandige werken, de bescherming krijgen die daarbij past.

Een eerlijk zzp-stelsel vraagt daarom om:

erkenning van de zelfstandig professional als volwaardige derde vorm binnen het arbeidsstelsel, naast werknemers en werkgevers;

regels die ruimte bieden aan bewust ondernemerschap én misbruik tegengaan;

meer rechtszekerheid voor zelfstandig professionals en opdrachtgevers;

wetgeving die aansluit bij de praktijk van modern ondernemerschap;

structurele betrokkenheid van zelfstandig ondernemers bij de ontwikkeling van nieuw beleid.

Volgens Comité ZZP hoeft bescherming van werknemers en ruimte voor ondernemerschap elkaar niet uit te sluiten. Een toekomstbestendig arbeidsstelsel erkent beide en maakt een bewuste keuze voor zelfstandig ondernemerschap mogelijk.