De kabinetsbrief van minister Aartsen en de daaropvolgende reacties zetten stevig in op de boodschap dat “zzp wél kan”. Die insteek is op zichzelf positief. Maar zolang in de praktijk niet helder is wanneer zzp precies wél kan, blijft die boodschap leeg. Sterker nog: ze staat haaks op de realiteit waarin opdrachtgevers uit angst afhaken en zelfstandigen opdrachten verliezen. Zolang die onduidelijkheid bestaat en de negatieve gevolgen zo groot zijn, heeft het weinig zin om te benadrukken dat zzp mogelijk is. Dan is één conclusie onvermijdelijk: stop de handhaving zolang niet duidelijk en uitlegbaar is wanneer zzp daadwerkelijk wél kan.

De praktijk: onzekerheid in plaats van duidelijkheid

De boodschap van Aartsen schuurt dus met de realiteit waarin veel zelfstandigen en opdrachtgevers zich nu bevinden. Opdrachten vallen weg, opdrachtgevers trekken zich terug en niemand kan nog met zekerheid zeggen wanneer iets wel of niet mag. De uitspraak 'zzp kan wél' verandert daar op korte termijn niets aan.

Een systeem dat niemand kan uitleggen

De kern van het probleem is dat de regels in de praktijk niet eenduidig toepasbaar zijn. De beoordeling van arbeidsrelaties hangt af van een brede weging van omstandigheden op individuele basis, waarbij geen enkel criterium doorslaggevend is. Dat klinkt zorgvuldig, maar betekent in de praktijk dat dezelfde situatie verschillend kan worden beoordeeld. En handhaving onuitvoerbaar is omdat elke situatie afzonderlijk moet worden beoordeeld. Voor opdrachtgevers wordt het daardoor vrijwel onmogelijk om risico’s vooraf goed in te schatten, terwijl zelfstandigen niet weten waar zij aan toe zijn.

Angst regeert de markt

Het gevolg laat zich raden. Niet omdat het niet mag, maar omdat het niet meer durft, kiezen opdrachtgevers er steeds vaker voor om geen zzp’ers meer in te huren. Die terughoudendheid is begrijpelijk, maar schadelijk. Het leidt tot verlies van werk, flexibiliteit en ondernemerschap, terwijl daar geen duidelijke juridische noch sociale noodzaak voor is.

Handhaving zonder duidelijkheid leidt tot willekeur

In die context is het problematisch dat de handhaving onverminderd doorgaat. Zolang niet helder is waar de grens precies ligt, leidt handhaving onvermijdelijk tot willekeur. Het ene geval wordt wel goedgekeurd en het andere niet, zonder dat het verschil goed uit te leggen is. Dat ondermijnt het vertrouwen in het systeem en vergroot de onzekerheid in de markt.

Eerst duidelijkheid, dan handhaving

Daarom is het noodzakelijk om eerst de basis op orde te brengen. Dat betekent dat er duidelijke en toetsbare regels moeten komen die vooraf houvast bieden. Ondernemerschap moet daarin een zwaardere rol krijgen dan nu het geval is. Wanneer iemand aantoonbaar als ondernemer opereert, met meerdere opdrachtgevers, eigen acquisitie en ondernemersrisico, moet dat leidend zijn in de beoordeling. De huidige situatie, waarin dat slechts één van de vele factoren is, biedt onvoldoende zekerheid. Opdrachtgevers moeten kunnen weten waar zij aan toe zijn voordat zij iemand inhuren, niet pas wanneer een controle plaatsvindt. 

Bescherm ondernemers 

Maak scherper onderscheid tussen kwetsbare gedwongen zelfstandigen en bewuste, professionele ondernemers. Het is terecht dat misbruik wordt aangepakt, maar het huidige systeem raakt vooral een grote groep zelfstandigen die bewust en zelfstandig onderneemt. Juist die groep heeft behoefte aan ruimte en vertrouwen, niet aan voortdurende onzekerheid. Schijnzelfstandigheid aan zich is een bedacht probleem. Zelfstandig professionals kunnen prima worden ingezet bij ziek en piek, vormen daarmee geen bedreiging en worden daarmee niet automatisch uitgebuit. De omvang van de uitbuiting is nooit in kaart gebracht, maar is naar schatting lager dan 10 procent van het totale zzp-bestand. Bedenk daarbij dat ook uitzendkrachten en werknemers zich ondanks alle regels (Nederland heeft mondiaal een de meest complexe arbeidsrechtelijke stelsels) in kwetsbare situaties kunnen bevinden: het zzp-contract zelf is niet het probleem.

Erkenning is niet genoeg

De inzet van het kabinet op erkenning van zelfstandigen is een belangrijke stap, maar erkenning alleen is niet genoeg. Zonder duidelijke regels en voorspelbare toepassing blijft de praktijk vastlopen. Als “zzp kan wél” meer moet zijn dan een intentie, dan vraagt dat om keuzes die zorgen voor echte duidelijkheid en werkbare kaders.

Stop de handhaving nú

En tot die tijd: stop de handhaving, nú. Te veel zelfstandig professionals lijden al te lang onder de polderdrang en dwang om werkenden per se in bepaalde hokjes te stoppen. Wanneer iemand precies schijnzelfstandig is, weet niemand uit te leggen. Hoeveel schijnzelfstandigheid er daadwerkelijk is, valt niet te berekenen. De huidige aanpak leidt tot willekeur. En die is met de brief niet weg, de misstand duurt voort.

Zelfstandig professioneel verdienen ruimte

Zelfstandige professionals zijn een bron van dynamiek, groei en innovatie. Comité ZZP pleit voor een koerswijziging die zelfstandigen erkent en ruimte biedt, zodat Nederland haar wendbare en sterke arbeidsmarkt behoudt. Pas wanneer die basis op orde is, kan de rust ontstaan waar het kabinet naar streeft.

Reageren? Mail: secretaris@comitezzp.nl